psychomatic

Ψυχοσωματική Ψυχολογία

Όλοι μας κάποιες φορές έχουμε έρθει αντιμέτωποι με σωματικούς πόνους, οι οποίοι δεν προκαλούνται από οργανικές αιτίες, αλλά από ψυχολογικές. Τα συστήματα που επηρεάζονται πιο συχνά από ψυχοσωματικές διαταραχές είναι αυτά του αναπνευστικού και του γαστρεντερικού. Οι γαστρεντερικές παθήσεις περιλαμβάνουν το έλκος, τη σπαστική κολλίτιδα ή το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου. Κάποιοι επιστήμονες κατατάσσουν στις γαστρεντερικές παθήσεις τη νευρική ανορεξία και την βουλιμία. Άλλα ψυχοσωματικά προβλήματα μπορεί να είναι οι πονοκέφαλοι, οι παιδικές αλλεργίες, και δερματικές παθήσεις (νευροδερματίτιδα, εκζέματα, αλλεργίες). Σύμφωνα με την θεωρία της πυρηνικής σύγκρουσης (Alexander, 1950) οι ψυχοσωματικές διαταραχές προκαλούνται από ασυνείδητες συγκρούσεις. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε την τάση να σωματοποιούμε ή ασυνείδητα να προκαλούμε σωματικά ατυχήματα σε καταστάσεις όπου η ψυχική επίδραση των συμβάντων ξεπερνάει τις συνηθισμένες μας άμυνες ενάντια στον ψυχικό πόνο. Ψυχοσωματικοί αποκαλούνται οι άνθρωποι, οι οποίοι συνηθίζουν να εκδηλώνουν ψυχοσωματικά προβλήματα απέναντι σε κάθε αύξηση της ψυχικής έντασης. Σύμφωνα με τους Nemiah και Σιφναίο, οι ψυχοσωματικοί ασθενείς χαρακτηρίζονται από πλήρη ασυνειδητότητα των συναισθημάτων τους ή πλήρη ανικανότητα λεκτικής έκφρασής τους, συνειρμόι που χαρακτηρίζονται από απουσία φαντασίας (για παράδειγμα εξαντλητική αναλυτική περιγραφή γεγονότων ή καταστάσεων), και αδυναμία να διαχωρίσουν τις συγκινήσεις από την σωματική αίσθηση. Τα χαρακτηριστικά αυτά της προσωπικότητας ονομάζονται αλεξιθυμία. Σύμφωνα με την νευροβιολογία, η αλεξιθυμία μπορεί να έχει σχέση με τη λειτουργική αποσύνδεση των δύο ημισφαιρίων. Η αλεξιθυμία είναι ένα χαρακτηριστικό που δύσκολα θεραπεύεται. Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι η ομαδική ψυχοθεραπέια είναι αποτελεσματικότερη στους ψυχοσωματικούς ασθενείς από την ατομική. Στα πλαίσια της ομάδας υπάρχει η δυνατότητα συναισθηματικής έκφρασης και εξερεύνησης φαντασιακού υλικού και ονείρων. Οι περισσότερες μητέρες έχουν μια αυνείδητη ανάγκη να κρατήσουν τα παιδιά τους εξαρτημένα δημιουργώντας τους έτσι το αίσθημα του αβοήθητου. Τα παιδιά ή οι έφηβοι ταυτίζονται με αυτήν την ασυνείδητη ανάγκη της μητέρας τους και σωματοποιούν προκειμένου να είναι τα αβοήθητα πλάσματα που θα προστατεύσει η μητέρα. Ψυχοσωματικά προβλήματα δημιουργούνται κυριώς σε ανθρώπους όπου οι μητέρες τους ήταν επικριτικές και σε ένα αυνείδητο επίπεδο δεν ήθελαν τα παιδιά τους. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να αναπαριστά για την μητέρα, τον αδερφό ή την αδερφή της που ποτε δεν κατάφερε να συμφιλιωθεί με την ύπαρξη τους. Έτσι το παιδί αισθάνεται αυνείδητα την απόρριψη από την μάνα και σωματοποιεί, με αποτέλεσμα η μητέρα να είναι αναγκασμένη να το φροντίζει ώστε να μην αφήνει να γίνει αντιληπτό από τον ψυχισμό της η μη αποδοχή του παιδιού. Επιπλέον, το παιδί ασυνείδητα τιμωρεί τη μάνα για την απόρριψή του από εκείνη μέσω της ‘αρρώστιας του’, λέγοντάς της συμβολικά ” Αφού δεν με θέλεις και δεν ασχολείσαι μαζί μου, θα σε κάνω να ασχοληθείς μαζί μου λόγω της αρρώστιας μου”. Οι συχνές αρρώστιες του παιδιού είναι αυτές που συντηρούν το ότι το παιδί είναι κουραστικό (συμβολική απόρριψη). Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτές οι μητέρες. έχουν την εικόνα μιας μητέρας που φροντίζει τον σωματικό πόνο του παιδιού αλλά είναι ανίκανη να κατανοήσει και να τροποποιήσει τον ψυχικό πόνο του παιδιού. Ωστόσο, σε ψυχοσωματικούς ασθενείς είναι και ο πατέρας συνυπεύθυνος διότι εγκαταλείπει το παιδί στην παντοδυναμία της μητέρας, η οποία με την σειρά της υποτιμά έμμεσα ή άμεσα τον πατέρα. Η μητέρα δημιουργεί μια ουτοπική συγχωνευτική σχέση με το νεογέννητο μωρο, την οποία συνεχίζει να αναπαράγει και όταν το βρέφος μεγαλώνει. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η μητέρα να μην αφήνει το παιδί να εκφράσει τις ανάγκες του (σε λεκτικό επίπεδο) πιστεύοντας ότι γνωρίζει ποιές είναι οι ανάγκες του. Σε αυτήν τη δυάδα μητέρας-βρέφους σημαντικό ρόλο παίζει και ο πατέρας ανάλογα με τη σχέση που έχει με την μητέρα. Στο πλαίσιο αυτής της συγχωνευτικής σχέσης μητέρας-βρέφους, πολλές φορές ο πατέρας παραγκωνίζεται και αποδέχεται τον αποκλεισμό αυτό. Για αυτό τον λόγο, οι ψυχοσωματικοί ασθενείς φαίνεται να έχουν μια υπερεμπλεκόμενη μητέρα και έναν πατέρα στο απυρόβλητο (επειδή ουσιαστικά είναι απών). Για τους ψυχοσωματικούς ασθενείς συχνά το αγαπάν είναι ισοδύναμο του καταβροχθίζειν.