Author Archive

Απώλεια και Πένθος

Όταν χάνουμε κάποιον που αγαπάμε και νοιαζόμαστε πολύ, μας κυριεύει ο πόνος. Βιώνουμε όλα τα δύσκολα συναισθήματα και πολλές φορές πιστεύουμε ότι δεν θα μπορέσουμε ποτέ να το ξεπεράσουμε. Όλα αυτά τα συναισθήματα που βιώνονται σε μια σημαντική απώλεια είναι φυσιολογικές αντιδράσεις, και σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει να αποφευχθούν ή να μην εκφραστούν. Ωστόσο, δεν υπάρχει σωστός ή λάθος τρόπος πένθους, αλλά υπάρχουν υγιείς τρόποι να προσαρμοστούμε και να αποδεχτούμε τη νέα κατάσταση. Η θλίψη είναι μια φυσιολογική αντίδραση στην απώλεια. Οι άνθρωποι υποφέρουν συναισθηματικά όταν αισθάνονται ότι τους παίρνουν κάποιον που αγαπούν. Συνήθως η θλίψη συνδέεται στενά με τον θάνατο ενός πολύ αγαπημένου προσώπου, και είναι αυτό το είδος της απώλειας που προκαλεί την πιο έντονη θλίψη. Ωστόσο, θλίψη αισθανόμαστε ακόμη και μετά από έναν χωρισμό, από την απώλεια της υγείας μας, της εργασίας μας, μιας φιλίας, ή ακόμα και την απώλεια της υγείας ενός αγαπητού μας προσώπου. Όσο πιο σημαντική είναι η απώλεια για εμάς, τόσο πιο μεγάλη και έντονη είναι η θλίψη μας. Ο βαθμός της θλίψης καθώς και η διάρκεια και ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι πενθούν ποικίλλει. Κάθε άνθρωπος βιώνει την απώλεια με διαφορετικό τρόπο. Ο τρόπος αυτός εξαρτάται από την προσωπικότητα του ατόμου, από τις εμπειρίες και τα βιώματά του, από τα πιστεύω του, και φυσικά από την φύση της απώλειας. Η περίοδος της θλίψης διαρκεί αρκετά, και το άτομο επανέρχεται σταδιακά. Δεν υπάρχει ‘φυσιολογικός χρόνος επαναφοράς’. Κάποιοι άνθρωποι αρχίζουν να αισθάνονται καλύτερα μετά από κάποιες εβδομάδες ή μήνες, ενώ κάποιοι μπορεί να υποφέρουν για χρόνια ολόκληρα. Προσπαθώντας να αγνοήσουμε τον πόνο, να μείνουμε και να δείχνουμε δυνατοί και να μην εκφράσουμε τα συναισθήματά μας, δεν καταφέρνουμε να ξεπεράσουμε την απώλεια. Θα πρέπει λοιπόν, να περάσουμε ομαλά όλα τα στάδια της θλίψης, τα οποία, σύμφωνα με την ψυχίατρο Elisabeth Kübler-Ross (1969), είναι πέντε. Αρχικά είναι το στάδιο της ‘άρνησης’. Σε αυτό το στάδιο, οι άνθρωποι αρνούνται ότι αυτό το άσχημο γεγονός συνέβη στους ίδιους. Το δεύτερο στάδιο είναι αυτό του ‘θυμού’. Σε αυτό το στάδιο, οι άνθρωποι βιώνουν έναν έντονο θυμό, και προσπαθούν να βρουν κάτι ή κάποιον που να ευθύνεται για αυτό που τους συνέβη. Ωστόσο, πολλές φορές τείνουν να κατηγορούν τον εαυτό τους και αισθάνονται ενοχές, ακόμα κι αν δεν ήταν οι ίδιοι υπαίτιοι της απώλειας. Το τρίτο στάδιο είναι το στάδιο της διαπραγμάτευσης. Σε αυτό το στάδιο το άτομο αρχίζει να συνειδητοποιεί το άσχημο αυτό γεγονός, καθώς και τη μη αναστρεψιμότητά του. Η συνειδητοποίηση του θανάτου οδηγεί το άτομο στο τέταρτο στάδιο, αυτό της κατάθλιψης. Ο πενθών έχοντας εκφράσει συναισθηματικά τον πόνο του και έχοντας συνειδητοποιήσει το γεγονός αυτό καθαυτό, περνάει στο στάδιο της κατάθλιψης, όπου νιώθει ανίκανος να κάνει το οτιδήποτε. Το αίσθημα του αβοήθητου είναι έντονο. Οι μορφές της κατάθλιψης είναι πολλές. Ωστόσο, η πιο συνηθισμένη είναι αυτή της κοινωνικής απόσυρσης. Τέλος, το πέμπτο στάδιο είναι αυτό της αποδοχής του θανάτου του αγαπημένου προσώπου. Φυσικά αποδοχή δεν σημαίνει ότι το άτομο σταματά να πενθεί ή ότι ξεχνάει το γεγονός του θανάτου.
psychomatic

Ψυχοσωματική Ψυχολογία

Όλοι μας κάποιες φορές έχουμε έρθει αντιμέτωποι με σωματικούς πόνους, οι οποίοι δεν προκαλούνται από οργανικές αιτίες, αλλά από ψυχολογικές. Τα συστήματα που επηρεάζονται πιο συχνά από ψυχοσωματικές διαταραχές είναι αυτά του αναπνευστικού και του γαστρεντερικού. Οι γαστρεντερικές παθήσεις περιλαμβάνουν το έλκος, τη σπαστική κολλίτιδα ή το σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου. Κάποιοι επιστήμονες κατατάσσουν στις γαστρεντερικές παθήσεις τη νευρική ανορεξία και την βουλιμία. Άλλα ψυχοσωματικά προβλήματα μπορεί να είναι οι πονοκέφαλοι, οι παιδικές αλλεργίες, και δερματικές παθήσεις (νευροδερματίτιδα, εκζέματα, αλλεργίες). Σύμφωνα με την θεωρία της πυρηνικής σύγκρουσης (Alexander, 1950) οι ψυχοσωματικές διαταραχές προκαλούνται από ασυνείδητες συγκρούσεις. Όλοι οι άνθρωποι έχουμε την τάση να σωματοποιούμε ή ασυνείδητα να προκαλούμε σωματικά ατυχήματα σε καταστάσεις όπου η ψυχική επίδραση των συμβάντων ξεπερνάει τις συνηθισμένες μας άμυνες ενάντια στον ψυχικό πόνο. Ψυχοσωματικοί αποκαλούνται οι άνθρωποι, οι οποίοι συνηθίζουν να εκδηλώνουν ψυχοσωματικά προβλήματα απέναντι σε κάθε αύξηση της ψυχικής έντασης. Σύμφωνα με τους Nemiah και Σιφναίο, οι ψυχοσωματικοί ασθενείς χαρακτηρίζονται από πλήρη ασυνειδητότητα των συναισθημάτων τους ή πλήρη ανικανότητα λεκτικής έκφρασής τους, συνειρμόι που χαρακτηρίζονται από απουσία φαντασίας (για παράδειγμα εξαντλητική αναλυτική περιγραφή γεγονότων ή καταστάσεων), και αδυναμία να διαχωρίσουν τις συγκινήσεις από την σωματική αίσθηση. Τα χαρακτηριστικά αυτά της προσωπικότητας ονομάζονται αλεξιθυμία. Σύμφωνα με την νευροβιολογία, η αλεξιθυμία μπορεί να έχει σχέση με τη λειτουργική αποσύνδεση των δύο ημισφαιρίων. Η αλεξιθυμία είναι ένα χαρακτηριστικό που δύσκολα θεραπεύεται. Ωστόσο, έρευνες έχουν δείξει ότι η ομαδική ψυχοθεραπέια είναι αποτελεσματικότερη στους ψυχοσωματικούς ασθενείς από την ατομική. Στα πλαίσια της ομάδας υπάρχει η δυνατότητα συναισθηματικής έκφρασης και εξερεύνησης φαντασιακού υλικού και ονείρων. Οι περισσότερες μητέρες έχουν μια αυνείδητη ανάγκη να κρατήσουν τα παιδιά τους εξαρτημένα δημιουργώντας τους έτσι το αίσθημα του αβοήθητου. Τα παιδιά ή οι έφηβοι ταυτίζονται με αυτήν την ασυνείδητη ανάγκη της μητέρας τους και σωματοποιούν προκειμένου να είναι τα αβοήθητα πλάσματα που θα προστατεύσει η μητέρα. Ψυχοσωματικά προβλήματα δημιουργούνται κυριώς σε ανθρώπους όπου οι μητέρες τους ήταν επικριτικές και σε ένα αυνείδητο επίπεδο δεν ήθελαν τα παιδιά τους. Για παράδειγμα, το παιδί μπορεί να αναπαριστά για την μητέρα, τον αδερφό ή την αδερφή της που ποτε δεν κατάφερε να συμφιλιωθεί με την ύπαρξη τους. Έτσι το παιδί αισθάνεται αυνείδητα την απόρριψη από την μάνα και σωματοποιεί, με αποτέλεσμα η μητέρα να είναι αναγκασμένη να το φροντίζει ώστε να μην αφήνει να γίνει αντιληπτό από τον ψυχισμό της η μη αποδοχή του παιδιού. Επιπλέον, το παιδί ασυνείδητα τιμωρεί τη μάνα για την απόρριψή του από εκείνη μέσω της ‘αρρώστιας του’, λέγοντάς της συμβολικά ” Αφού δεν με θέλεις και δεν ασχολείσαι μαζί μου, θα σε κάνω να ασχοληθείς μαζί μου λόγω της αρρώστιας μου”. Οι συχνές αρρώστιες του παιδιού είναι αυτές που συντηρούν το ότι το παιδί είναι κουραστικό (συμβολική απόρριψη). Έρευνες έχουν δείξει ότι αυτές οι μητέρες. έχουν την εικόνα μιας μητέρας που φροντίζει τον σωματικό πόνο του παιδιού αλλά είναι ανίκανη να κατανοήσει και να τροποποιήσει τον ψυχικό πόνο του παιδιού. Ωστόσο, σε ψυχοσωματικούς ασθενείς είναι και ο πατέρας συνυπεύθυνος διότι εγκαταλείπει το παιδί στην παντοδυναμία της μητέρας, η οποία με την σειρά της υποτιμά έμμεσα ή άμεσα τον πατέρα. Η μητέρα δημιουργεί μια ουτοπική συγχωνευτική σχέση με το νεογέννητο μωρο, την οποία συνεχίζει να αναπαράγει και όταν το βρέφος μεγαλώνει. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα η μητέρα να μην αφήνει το παιδί να εκφράσει τις ανάγκες του (σε λεκτικό επίπεδο) πιστεύοντας ότι γνωρίζει ποιές είναι οι ανάγκες του. Σε αυτήν τη δυάδα μητέρας-βρέφους σημαντικό ρόλο παίζει και ο πατέρας ανάλογα με τη σχέση που έχει με την μητέρα. Στο πλαίσιο αυτής της συγχωνευτικής σχέσης μητέρας-βρέφους, πολλές φορές ο πατέρας παραγκωνίζεται και αποδέχεται τον αποκλεισμό αυτό. Για αυτό τον λόγο, οι ψυχοσωματικοί ασθενείς φαίνεται να έχουν μια υπερεμπλεκόμενη μητέρα και έναν πατέρα στο απυρόβλητο (επειδή ουσιαστικά είναι απών). Για τους ψυχοσωματικούς ασθενείς συχνά το αγαπάν είναι ισοδύναμο του καταβροχθίζειν.
stay-positive

Ψυχολογία & καρκίνος μαστού σε 4 φάσεις

Η εμπειρία του καρκίνου επηρεάζει βαθιά τον ψυχισμό της γυναίκας. Αλλάζει η αντίληψη για τον εαυτό της, τον κόσμο, τους ανθρώπους, ενώ παράλληλα αναδύονται υπαρξιακά ζητήματα που αφορούν κυρίως στο νόημα της ζωής και το θάνατο.
Οι γυναίκες με καρκίνο μαστού νιώθουν συχνά την ανάγκη να κάνουν έναν απολογισμό, να επαναπροσδιοριστούν και να δώσουν μια νοηματοδότηση σε αυτό που τους συμβαίνει. Οι αλλαγές που συμβαίνουν προκαλούν ανασφάλεια και μια αίσθηση απώλειας του ενδιαφέροντος των οικείων προσώπων. Η γυναίκα καλείται να οργανώσει από την αρχή τη ζωή της και να αναδομήσει τις φιλικές και οικογενειακές σχέσεις της, αντιμετωπίζοντας άλλοτε θετικές και άλλοτε απογοητευτικές αντιδράσεις από τους ανθρώπους.
Οι 4 φάσεις
1. Η φάση που ανακαλύπτει κάποια αλλαγή ή σύμπτωμα στο σώμα της
Στην πρώτη φάση η γυναίκα αρχίζει να παρατηρεί κάποια συμπτώματα, όπως πρήξιμο στο στήθος και πόνο. Οι αντιδράσεις της κάθε γυναίκας κυμαίνονται από την πλήρη ενεργοποίηση (εξετάσεις, επίσκεψη ιατρού ), έως την πλήρη απώθηση, άρνηση και αποφυγή ανάληψης οποιασδήποτε δράσης. Μπορεί για παράδειγμα να σκέφτονται «Δεν είναι τίποτα, θα μου περάσει», ή να αποδίδουν το σύμπτωμα σε κάποια άσχετη αιτία, είτε ακόμα να είναι βέβαιες πως πάσχουν από καρκίνο και να θεωρούν μάταιο να ασχοληθούν περαιτέρω. Πολλές γυναίκες αποφεύγουν να δράσουν από το φόβο της διάγνωσης. Ο τρόπος αντίδρασης της κάθε γυναίκας θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό την μετέπειτα εξέλιξη. Γυναίκες που το αμελούν τείνουν να βιώνουν περισσότερο άγχος, φόβο και ενοχές. Επίσης, είναι πιο πιθανό να βιώσουν κατάθλιψη, καθώς σκέφτονται πως αν είχαν δράσει νωρίτερα θα είχαν λιγότερο επώδυνη θεραπεία και καλύτερη πρόγνωση.Το συγγενικό και φιλικό περιβάλλον ενδέχεται να τις κατηγορεί για την αμέλειά τους και επομένως καλούνται να αντιμετωπίσουν την κατάσταση συνολικά με τις λιγότερο ευνοϊκές συνθήκες.
2. Η φάση της διάγνωσης
Η φάση της διάγνωσης αποτελεί την πιο δύσκολη στιγμή για τη γυναίκα. Παρότι η γυναίκα υποπτεύεται πως κάτι συμβαίνει, μέχρι τη στιγμή της διάγνωσης ελπίζει πως τελικά δεν θα είναι κάτι σοβαρό. Ήδη από εκείνη τη στιγμή, η γυναίκα καλείται να επαναπροσδιορίσει τη ζωή της και να πάρει σημαντικές αποφάσεις ως προς τον τρόπο που θα κινηθεί. Και σε αυτή τη φάση οι συναισθηματικές αντιδράσεις της κάθε γυναίκας κυμαίνονται από την πλήρη ψυχραιμία έως την έντονη και ανεξέλεγκτη ψυχική αναστάτωση. Τα κυρίαρχα συναισθήματα που βιώνει η γυναίκα είναι τρόμος, απόγνωση και αγωνία.
3. Η φάση της θεραπείας 
Η φάση της θεραπείας αποτελείται από τη χειρουργική αντιμετώπιση, την ακτινοθεραπεία, τη χημειοθεραπεία και την ορμονοθεραπεία και προσαρμόζεται ανάλογα με την περίπτωση της κάθε γυναίκας. Στη φάση αυτή, οι περισσότερες γυναίκες εισέρχονται σταδιακά σε μια πιο σταθερή συναισθηματική κατάσταση. Ωστόσο, η φάση αυτή διαρκεί αρκετό καιρό και απαιτεί πολλές προσαρμοστικές προσπάθειες.  Η γυναίκα έρχεται αντιμέτωπη με ανεπιθύμητες παρενέργειες και αλλαγές στην εμφάνισή της. Βλέπει τον εαυτό της στον καθρέφτη αλλαγμένο και η οργανική της κατάσταση επηρεάζεται από τα φάρμακα. Τα κυρίαρχα συναισθήματα σε αυτή τη φάση είναι ένα αίσθημα αβοήθητου, θυμός και ανάγκη για απόσυρση.
4. Η χρόνια φάση που εκτείνεται από την ίαση έως το τέλος της ζωής της.
Η τελευταία και χρόνια πλέον φάση διακρίνεται από μία ύφεση των συναισθημάτων και η ελπίδα αναζωπυρώνεται. Η γυναίκα αρχίζει να βλέπει την κατάσταση με μεγαλύτερη αισιοδοξία και οι προσδοκίες της είναι πιο θετικές. Ωστόσο, ο φόβος εξακολουθεί να υπάρχει και στην πραγματικότητα δεν παύει ποτέ να υπάρχει.
Κάποιες γυναίκες έχουν εξαρχής επίγνωση των συναισθημάτων τους, ωστόσο προτιμούν να μην τα εξωτερικεύσουν θεωρώντας πως με αυτόν τον τρόπο προστατεύουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Κάποιες άλλες επιμένουν να αγνοούν τα συναισθήματά τους, με αποτέλεσμα η προσαρμογή τους να είναι δυσκολότερη. Οι δυσκολίες προσαρμογής αυξάνονται όταν γίνεται ολική μαστεκτομή και η χημειοθεραπεία είναι απαραίτητη. Στις γυναίκες όπου υπάρχει η δυνατότητα να διατηρηθεί ο μαστός, η προσαρμογή είναι ευκολότερη, καθώς η παραμόρφωση δεν είναι μεγάλη.
Μια σημαντική δυσκολία που αντιμετωπίζει η γυναίκα αφορά στη ψυχοκοινωνική της προσαρμογή. Οι οικογενειακές και φιλικές σχέσεις διαταράσσονται και τροποποιούνται. Κάποιες σχέσεις χαρακτηρίζονται από μια τάση προσέγγισης, ενώ κάποιες άλλες από μια τάση απομάκρυνσης. Η γυναίκα είναι πιθανό να απομονωθεί, καθώς τα κοντινά της πρόσωπα βιώνουν μια αμφιθυμία ως προς τον τρόπο που χρειάζεται να τη στηρίξουν. Από την μία πλευρά λυπούνται και από την άλλη θέλουν να διατηρήσουν μια αισιόδοξη στάση απέναντί της. Αυτή η αμφιθυμία και κυρίως η αμηχανία τους για το τι πρέπει να της πούνε, τους οδηγεί στο να απομακρυνθούν και να αποφεύγουν την επαφή μαζί της, γεγονός που κάνει τη γυναίκα να συμπεραίνει πως δεν την κατανοούν ή δεν ενδιαφέρονται για εκείνη.
Ολόκληρο το οικογενειακό σύστημα επηρεάζεται, καθώς χρειάζεται να γίνουν σημαντικές αλλαγές σε πρακτικής φύσεως θέματα και μια αναπροσαρμογή των ρόλων. Η γυναίκα έρχεται αντιμέτωπη με διλήμματα που αφορούν στην ενημέρωση των παιδιών της, ειδικά όταν αυτά είναι ανήλικα. Αυτό το ζήτημα χρειάζεται ιδιαίτερα λεπτούς χειρισμούς. Πολλές γυναίκες επιλέγουν να αποκρύψουν την κατάσταση, αλλά αυτό εξυπηρετεί στην πραγματικότητα μόνο τις ίδιες και όχι τα παιδιά, καθώς βγαίνουν από αυτήν την άβολη θέση. Η απόκρυψη της αλήθειας μπορεί να κλονίσει την εμπιστοσύνη των παιδιών, καθώς αντιλαμβάνονται πως κάτι συμβαίνει (τα παιδιά κάτι θα ακούσουν να συζητιέται ), και το πιθανότερο είναι να αισθανθούν πως τα πράγματα είναι πολύ σοβαρά και για αυτό τους το αποκρύπτουν. Αισθάνονται αβοήθητα, τρομοκρατημένα και προσπαθούν να καταλάβουν τι συμβαίνει. Είναι σημαντικό λοιπόν, να ενημερώνονται και να τους δίνεται η δυνατότητα να συζητήσουν οτιδήποτε τα απασχολεί. Υπάρχει τρόπος να ενημερωθούν κατάλληλα ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητά τους.
Τέλος, η ασθένεια μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα και στη σχέση του ζευγαριού, ειδικά αν προϋπάρχουν ανεπίλυτα ζητήματα. Η γυναίκα που υποβάλλεται σε μαστεκτομή είναι πιθανό να βιώσει φόβο εγκατάλειψης και τείνει να ερμηνεύει την απομάκρυνση του συζύγου της ως απόρριψη. Αν η μεταξύ τους σχέση είναι βαθιά, υποστηρικτική και σταθερή ανταπεξέρχονται και προσαρμόζονται καλύτερα. Ωστόσο, ακόμα και σε αυτή την περίπτωση δεν αποκλείεται να απομακρυνθούν προσωρινά, παίρνοντας ο καθένας τον χώρο και τον χρόνο που χρειάζεται ώστε να προσαρμοστούν στην νέα πραγματικότητα, σύντομα όμως το ξεπερνάνε. Επιπλέον, η σεξουαλική ζωή του ζευγαριού επηρεάζεται σημαντικά, καθώς η γυναίκα αρχικά δεν έχει σεξουαλική διάθεση και στη συνέχεια είναι πιθανό να νιώθει πως δεν είναι πλέον ερωτικά επιθυμητή. Η θηλυκότητα και η αυτοπεποίθησή της καταρρακώνονται. Οι περισσότεροι άντρες ωστόσο, στηρίζουν τη γυναίκα τους και τη βοηθούν να αισθανθεί άνετα.
Είναι σημαντικό οι γυναίκες να αναγνωρίζουν τις δυσκολίες τους και να αναζητούν υποστήριξη είτε από τα κοντινά τους πρόσωπα είτε από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Η ατομική και η ομαδική ψυχοθεραπεία βοηθούν σημαντικά τις γυναίκες να ανταπεξέρθουν και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την κατάσταση, τόσο σε συναισθηματικό και γνωστικό επίπεδο, όσο και σε πρακτικό.